Her pazar, Sunday Reading serisinde ilgimi çeken makaleleri sizlere tanıtıyorum. Bu haftaki makale, 1992 yılında Vindolanda Roma Kalesi'nde bulunan oldukça sıra dışı bir nesne üzerine.
Vindolanda, Hadrianus Duvarı yakınlarında yer alan bir Roma kalesi. Buradaki anaerobik toprak koşulları sayesinde ahşap, deri gibi normalde arkeolojik kayıtta pek şansı olmayan organik malzemeler olağanüstü biçimde korunmuş.
1992 yılında bulunan yaklaşık 16 cm uzunluğundaki ahşap bir nesne de bunlardan biri.
Bulunduğunda bir tür kumaş onarım aleti olarak kaydedilmiş.
Rob Collins ve Rob Sands ise yıllar sonra nesneyi yeniden inceleyerek oldukça farklı bir öneride bulunuyorlar:
Bu nesne aslında ahşaptan yapılmış bir fallus.
Üstelik Roma dünyasından bugüne kadar tanımlanmış, gerçek boyuta yakın ilk bağımsız ahşap fallus örneği.
Roma dünyasında fallus tasvirleri şaşırtıcı değil. Metal, taş ve kemikten yapılmış çok sayıda örnek biliyoruz. Bunlar yalnızca cinsellikle değil; şans, bereket ve kötülüklerden korunma gibi anlamlarla da ilişkiliydi.
Fakat Vindolanda örneğinin ne işe yaradığı o kadar açık değil.
Yazarlar üç olasılık üzerinde duruyor.
İlk olarak nesne, bir herm, heykel ya da yapıya takılan koruyucu bir unsur olabilir. Ancak tabanındaki aşınma, uzun süre bir yuvaya sabitlenmiş olması ihtimalini biraz zayıflatıyor.
İkinci ve belki de en ilginç öneri, bunun bir havan tokmağı olması.
Nesnenin geniş tabanındaki düzgün aşınma, bir şeyleri ezmek ya da karıştırmak için kullanılmış olabileceğini düşündürüyor. Fallus biçimi ise hazırlanan yiyeceğe, ilaca ya da merheme sembolik bir güç veya koruma kazandırıyor olabilir.
Ve üçüncü olasılık:
Cinsel amaçla kullanılan bir seks oyuncağı.
Nesnenin ucunda ve belirli bölgelerinde görülen aşınmalar bu ihtimalle de uyumlu. Elbette yazarlar bunun kesin olarak bir seks oyuncağı olduğunu söylemiyorlar. Zaten makalenin temel meselesi de kesin bir cevap vermek değil.
Eldeki veriler üç olasılığa da kapıyı açık bırakıyor.
Bence makaleyi ilginç yapan da tam olarak bu: 1992 yılında basit bir alet olarak kaydedilen bir nesneye yıllar sonra yeniden bakılıyor ve bambaşka ihtimaller ortaya çıkıyor.
Bu Haftanın Makalesi
Collins, R. & Sands, R. (2023). Touch wood: luck, protection, power or pleasure? A wooden phallus from Vindolanda Roman fort. Antiquity, 97(392), 419–435.